Źródło środków a źródło majątku: co tak naprawdę musisz udowodnić bankowi

Bank prosi Cię o „dowód źródła środków”. Wysyłasz eksport CSV z giełdy, zrzut ekranu salda i jedno zdanie wyjaśnienia: Bitcoin kupiony w 2017 roku zyskał na wartości.

Trzy tygodnie później bank pyta ponownie, nieco innymi słowami.

To najczęstszy powód, dla którego legalna wypłata utyka w miejscu, i prawie nigdy nie chodzi o to, że ktoś Cię o coś podejrzewa. Chodzi o to, że bank zadał dwa pytania i nie dostał odpowiedzi na żadne z nich.

Dwa pytania

Źródło środków dotyczy przelewu. Skąd bezpośrednio przyszły te konkretne pieniądze, zanim trafiły do banku? Przy wypłacie z kryptowalut odpowiedź brzmi: 14. dnia miesiąca sprzedajesz 0,5 BTC na Krakenie, Kraken przelewa 45 000 € na Twoje konto, a oto potwierdzenie transakcji i dowód wypłaty.

Ze źródłem środków zwykle nie ma kłopotu. Giełda ma zapisy, wszystko działo się niedawno, a dokumenty są pod ręką.

Źródło majątku dotyczy Ciebie. Skąd w ogóle masz 1,4 BTC? Nie chodzi o ten przelew. Chodzi o całą pozycję, od pierwszego euro.

To pytanie sięga do pieniędzy, które nigdy nie były kryptowalutą: odłożonej pensji, sprzedanego mieszkania, sprzedanych udziałów we własnej firmie. Potem śledzi te pieniądze dalej, przez każdą platformę i każdy portfel, przez które przeszły, aż do salda, które analityk banku ma dziś przed sobą.

Jedno pytanie obejmuje jeden dzień – jedną transakcję, jeden przelew. Drugie obejmuje dziesięć lat.

A co z podatkami?

Jedno z drugim ciągle się myli, więc warto to uściślić. Twoja deklaracja podatkowa i Twoja dokumentacja źródła majątku odpowiadają na różne pytania i żadna z nich nie zastępuje drugiej.

Bank, który przyjmuje środki z kryptowalut, musi mieć pewność co do trzech rzeczy: że Twoje dane są uzgodnione, że pochodzenie pieniędzy jest wyjaśnione i sprawdzone w screeningu oraz że zyski podlegające opodatkowaniu zostały prawidłowo zadeklarowane, bo od banku oczekuje się także udziału w walce z oszustwami podatkowymi. To trzecie zapewnia Twoja deklaracja podatkowa i nikt inny nie może jej za Ciebie dostarczyć.

Raport podatkowy mówi Ci, ile podatku musisz zapłacić. Dokumentacja źródła majątku mówi obcej osobie, skąd pochodzi Twój majątek.

Łączy je zależność działająca tylko w jedną stronę i właśnie na niej ludzie się potykają. Przepisy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy traktują pieniądze, od których nie zapłacono podatku, tak samo jak korzyści z każdego innego przestępstwa. Niezadeklarowany zysk to więc nie tylko kwestia podatkowa do załatwienia później z urzędem skarbowym. To problem z pochodzeniem majątku, który wychodzi na jaw już w banku.

Dlatego te dwie sprawy prowadzi się osobno. Doradca podatkowy nie odtwarza Twoich portfeli, a dokumentacja źródła majątku nie mówi Ci, ile podatku musisz zapłacić. Dzięki temu jedna chroni drugą.

Zobacz, jak współgrają podatki i źródło majątku.

Co naprawdę sprawdza analityk banku

Oto, co sprawdzi bank, który miał już do czynienia z kryptowalutami, i w jakiej kolejności. Bank bez takiej praktyki może poprosić o wszystko w jednym zdaniu albo o coś zupełnie innego, a wtedy praca nad czytelną odpowiedzią spada na Ciebie.

Chodzi o cztery rzeczy, w tej kolejności.

• Czy opis jest spójny? Potrzebne są jedna lub dwie strony, które mówią, kiedy nastąpił pierwszy zakup, za jakie pieniądze, na jakich platformach, co działo się potem i co chcesz zrobić teraz.
• Czy aktywa prowadzą do Ciebie? Każdy adres, przez który przeszły pieniądze, musi być pod Twoją kontrolą, co trzeba umieć wykazać, a droga od pierwszego euro do obecnego salda musi być spójna, ruch po ruchu.
• Czy opis zgadza się z dokumentami? Tu system zawodzi i rzadko dzieje się tak dlatego, że ktoś udzielił złej odpowiedzi. Twój opis trzeba zweryfikować i ująć w liczbach na podstawie niezależnych danych, a dane kryptowalutowe są z natury rozproszone, obszerne i różnorodne w formie.
• Czy pieniądze zetknęły się z czymś, co screening oznacza czerwoną flagą? Bank albo dostawca analityki blockchain, z którego usług korzysta, sprawdzi Twoje adresy pod kątem podmiotów objętych sankcjami, mikserów, rynków darknetowych, skradzionych środków i platform wysokiego ryzyka. Dzieje się to niezależnie od tego, czy cokolwiek dostarczysz, i to na wczesnym etapie.

Czerwona flaga to nie oskarżenie. Jej przyczyny są zwykle prozaiczne: giełda zhakowana już po Twoich transakcjach, narzędzie do ochrony prywatności użyte w 2019 roku, oszukańczy token przysłany airdropem na Twój portfel albo pieniądze stracone przez oszustwo, a blockchain zapisuje taką stratę dokładnie tak samo jak płatność na rzecz przestępcy.

Wszystko sprowadza się do tego, kto pierwszy o niej wspomni. Opisz ją samodzielnie, z datą i wyjaśnieniem, czym była, a zajmie jeden akapit. Jeśli znajdzie ją screening, a Twoja dokumentacja o niej milczy, analityk banku zobaczy przemilczenie zamiast transakcji.

Luka to nie drobiazg. Odmowa nie jest jedyną możliwością banku, a często nie jest główną: jeśli bank nie potrafi wyjaśnić pochodzenia pieniędzy, ma obowiązek złożyć zgłoszenie podejrzanej transakcji. Taki obowiązek istnieje praktycznie w każdym kraju z działającym systemem bankowym. Zgłoszenie trafia do krajowej jednostki analityki finansowej, może zapoczątkować postępowanie organów ścigania i zostawia przy Twoim nazwisku ślad, którego nigdy nie zobaczysz i nie możesz sprostować.

I to jest prawdziwy argument za tym, żeby przygotować się przed wizytą w banku, a nie dopiero wtedy, gdy bank zapyta.

Przykład dla porównania

Tak opisane cztery testy brzmią abstrakcyjnie, więc oto, jak je przejść na przykładzie celowo najprostszej możliwej historii. W marcu 2020 roku Anna przelała na giełdę 10 000 € z konta, na które wpływa jej pensja, i kupiła 1,4 BTC w dwóch zleceniach. W czerwcu 2020 roku przeniosła całość do portfela sprzętowego i od tamtej pory jej nie ruszała. Dziś jest to warte mniej więcej 130 000 €, a Anna chce sprzedać 0,5 BTC na wkład własny na dom.

Jej odpowiedź dotycząca źródła środków mieści się na jednej stronie: sprzedaż, cena, wypłata na jej IBAN.

Jej odpowiedź dotycząca źródła majątku zajmuje pięć stron:

Różnica między 10 000 € a 130 000 € to wzrost ceny, a gdy te pięć stron jest już gotowych, to zdanie jest nie tylko prawdziwe, ale też możliwe do udowodnienia.

Pięć stron, a każda liczba na nich jest powiązana z dokumentem.

Większość historii nie przypomina historii Anny. U niej wszystko się zgadza, bo są tylko dwa ruchy, a każdy ma dokument po obu stronach. Dodaj drugą giełdę i trzeci portfel, a nie dostaniesz trudniejszego problemu, tylko dziesiątki takich samych, bo dowody dla jednego opisu rozpraszają się po miejscach, które do siebie nie odsyłają. Rośnie liczba miejsc, które trzeba ze sobą połączyć. Kształt odpowiedzi się nie zmienia: pięć stron, a każda liczba na nich nadal jest z czymś powiązana.

Zobacz w szczegółach: Co umieścić w deklaracji źródła majątku, strona po stronie

Czytaj dalej: Jak przygotować dokumentację źródła majątku, którą bank może sprawdzić

Twoja dokumentacja to deklaracja, nie werdykt

Zanim zaczniesz cokolwiek z tego budować, warto jasno ustalić jedną rzecz. Wszystko, co wysyłasz, to Twoja wersja wydarzeń. To deklaracja, a zadaniem analityka banku nie jest przeczytać ją i uwierzyć. Jego zadaniem jest sprawdzić ją na podstawie danych, które nie pochodzą od Ciebie: samego blockchaina, dostawcy analityki, własnych zapisów banku o tym, co faktycznie wpłynęło, list sankcyjnych i baz negatywnych informacji medialnych, a czasem także informacji uzyskanych bezpośrednio od giełdy.

Ty rysujesz mapę skarbu. Na poszukiwanie skarbu i tak wyrusza bank.

Wynikają z tego dwie rzeczy, które zmieniają sposób pisania.

Dokumentacja działa dlatego, że da się ją sprawdzić, a nie dlatego, że przekonuje. Każde twierdzenie powinno wskazywać na coś, co obca osoba może potwierdzić bez Twojej obecności. Dlatego hash transakcji jest lepszy niż zrzut ekranu, wskazany dostawca notowań lepszy niż sama liczba, a spójnie powiązany zbiór adresów lepszy niż zapewnienie, że portfele należą do Ciebie.

A wysłanie dokumentacji nie kończy procesu. Spodziewaj się pytań, i to konkretnych, bo zadaje je ktoś, kto patrzy na Twoją historię z drugiej strony, innymi narzędziami. Dokumentacja, która przewiduje trzy oczywiste pytania i odpowiada na nie z góry, często nie dostaje żadnego.

I tak wszystko wraca do punktu wyjścia. Pytania są dwa, nie jedno: skąd pochodzą te pieniądze i skąd pochodzi Twój majątek. Niemal każda dokumentacja, która utknęła, odpowiedziała na pierwsze pytanie i założyła, że drugie jest już załatwione.

Czytaj dalej: Kto przygotowuje Twoją dokumentację źródła majątku: Ty, firma czy oprogramowanie